Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τετάρτη, 24 Φεβρουαρίου 2010

Η Ελλάδα και η Δυναμική των Τουρκο-Ισραηλινών Σχέσεων





Του Ιωάννη Θ. Μάζη, Καθηγητή Οικονομικής Γωγραφίας/Γεωπολιτικής, ΕΚΠΑ]
Δημοσιεύθηκε στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Επίκαιρα» της Παρασκευής 6 Νοεμβρίου 2009

Ο Εφραίμ Ίνμπαρ είναι από τους πλέον αξιόλογους διεθνολόγους και στρατηγικούς αναλυτές του Ισραήλ, γνωστός στην ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα και πολλάκις προσκληθείς σε σημαντικά διεθνή Συνέδρια που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα αλλά και σε σημαντικά ελληνικά Κομματικά Think Tanks όπως το «Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κ. Καραμανλής» κ.τ.λ. Είναι Διευθυντής του ισχυρού και διεθνώς ανεγνωρισμένου, και με ισχυρές διασυνδέσεις στην Ουάσιγκτων «Begin-Sadat Center (BESA) for Strategic Studies» του Πανεπιστημίου του Bar Ilan, στο Τελ Αβίβ. Είναι αντιπρόεδρος στο «Ίδρυμα Γιτζχάκ Ράμπιν» και προωθεί, εδώ και πολλά χρόνια, με πραγματική αφοσίωση, τον τουρκο-ισραηλινό διάλογο. Ο ίδιος, όπως αναφέρει στο κατωτέρω σχολιαζόμενο άρθρο του, της 6ης Οκτωβρίου στην “Jerusalem Post”με τίτλο “An Open Letter to my Turkish Friends”[1], «πιστεύει ότι η Τουρκο-ισραηλινή στρατηγική συμμαχία έχει τεράστια σημασία για τις δύο χώρες αλλά και για τη Δύση στο σύνολό της». Όπως ο ίδιος παραδέχεται στο εν λόγω άρθρο, η αφοσίωσή του αυτή τον έχει χαρακτηρίσει στο Ισραήλ ως ιδιαιτέρως «φιλότουρκο» και «αρκετοί ισραηλινοί φίλοι του τον ονομάζουν “Mr Turkey”!
Ο Εφραίμ Ίνμπαρ είναι και δικός μου φίλος, και λόγω της υψηλής του ευφυΐας αλλά και της επιστημονικής του προσέγγισης για τα πράγματα, συγκρούεται με όλους τους κανόνες του διαλόγου μαζί μου διαφωνώντας ή συμφωνώντας σε πολλά ζητήματα που αφορούν τη Μέση Ανατολή. Εδώ και έξι περίπου χρόνια, με την ευκαιρία της πρώτης μου ομιλίας στο BESA Center of Strategic Studies, στο Τελ Αβίβ, του είχα εκθέσει τις εκτιμήσεις μου για τον επιταχυνόμενο και ασφαλώς διαφαινόμενο εξισλαμισμό της πολιτικής ζωής στην Τουρκία και είχα αναρωτηθεί για το μέλλον της Τουρκο-ισραηλινής στρατηγικής και στρατιωτικής συνεργασίας και συμμαχίας, υπό τις προϋποθέσεις ανάλογων εξελίξεων. Φυσικά… διαφωνήσαμε εντονότατα!
Πριν τρία περίπου χρόνια, όταν μου έκανε την τιμή να με ξαναπροσκαλέσει στο BESA για μια ακόμη διάλεξή μου, στο πλαίσιο του Προγράμματος “Madlen Feher”, επανήλθα στις εκτιμήσεις μου και του επανυπέβαλα την ερώτησή μου σχετικά με το μέλλον των Τουρκο-Ισραηλινών σχέσεων. Ξαναδιαφωνήσαμε εντονότατα! Δεν έβλεπε καμία «επιστημονική» ή «ρεαλιστική βάση» στο ερώτημά μου. Έτσι, δεν μπορούσα παρά να εκπλαγώ ιδιαίτερα, όταν διάβασα το συγκεκριμένο άρθρο του στην εγκυρότατη “Jerusalem Post” όπου κράτησα τα εξής σημεία:
1) Ότι ως «πραγματικός φίλος της Τουρκίας ανησυχεί τα μέγιστα σήμερα, βλέποντας την Τουρκία να ολισθαίνει προς την λανθασμένη κατεύθυνση»!
2) Ότι «έκαμε λάθος» όταν πίστευε ότι το Α.Κ.P. «θα μετέτρεπε την Τουρκία σε ένα κράτος πρότυπο μετριοπαθούς ισλαμικής Δημοκρατίας, για ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο»!
3) ότι «το Α.Κ.P. ολοένα και περισσότερο υποκύπτει στα ισλαμιστικά του ένστικτα (sic!), έχοντας ιεραρχήσει ως δευτερεύουσες τις σχέσεις του με τη Δύση»!
Και στηρίζει όλα αυτά τα απαισιόδοξα συμπεράσματά του σε μερικά πρόσφατα δεδομένα που χαρακτήρισαν την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, όπως: την υποδοχή του «αμφιλεγόμενου» (sic!) Μαχμούντ Αχμαντινεζάντ στην Άγκυρα τον Αύγουστο του 2008, τη διαφωνία της Τουρκίας «σε αντίθεση με οποιουσδήποτε άλλους δυτικούς συμμάχους», στην επιβολή κυρώσεων στο Ιράν την πρόσκληση του Σουδανού Προέδρου Omer Hassan al-Bashir ο οποίος ευθύνεται με την γενοκτονία στο Νταρφούρ, τις στενότατες τουρκικές σχέσεις με τη Χαμάς, την εξαιρετικά «προσβλητική για το Ισραήλ» στάση του κ. Ερντογάν αναφορικά με την επιχείρηση “Cast Lead” στη Γάζα, μη δεχόμενος εξηγήσεις υποστηρίζουσες το ότι όλα έγιναν «για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης του τουρκικού λαού», την έρευνα και τις διώξεις του κ. Ερντογάν, στην υπόθεση «Εργκένεκον» για τις οποίες εκφράζει την ανησυχία του ότι χρησιμοποιούνται από το Α.Κ.P. για να καταπνίξει κάθε αντίδραση από πλευράς αντιπολιτεύσεως και τελικώς, τον πόλεμο που έχει εξαπολύσει το ισλαμιστικό κυβερνών κόμμα της Τουρκίας εναντίον του, κεμαλιστικών τάσεων, Ομίλου Ντογάν τον οποίο θεωρεί ακόμη μια προσπάθεια κατάπνιξης των αντιπολιτευομένων φωνών από το ισλαμιστικό καθεστώς της Άγκυρας.
Και καταλήγει, απολύτως απογοητευμένος, σε εξαιρετικά αρνητικά συμπεράσματα σχετικά με αυτό καθεαυτό το μέλλον της Τουρκίας στο σύγχρονο κόσμο! Αναρωτιέται κατά πόσον η «σύμμαχος Τουρκία» θέλει να μετατραπεί σε μια «οποιαδήποτε οπισθοδρομική ισλαμική μεσανατολική χώρα» και καλεί όλους τους τούρκους «φίλους του σε οποιαδήποτε πλευρά του πολιτικού φάσματος και αν βρίσκονται» να κάνουν ό,τι μπορούν για να σταματήσουν μια τέτοια εξέλιξη.
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο Soner Cagaptay[2] στο άρθρο του με τον εύγλωττο τίτλο «Εγκαταλείπει τη Δύση η Τουρκία;», στο έγκριτο Foreign Affairs (30 Οκτωβρίου 2009) αναφερόμενος ιδιαίτερα στην εκδίωξη του Ισραήλ από την ετήσια τουρκική αεροναυτική άσκηση «Αετός της Ανατολίας». Και όχι μόνον αυτοί…
Πρέπει να αντιληφθούμε κάποια στιγμή στη χώρα μας, ότι η Τουρκία οδεύει ολοταχώς προς την ισλαμιστική οπισθοδρόμηση, και ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει να αποδείξει ότι η Ελλάδα αποτελεί τον μόνο ασφαλή εταίρο, στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, για να υποστηρίξει την διασφάλιση των δυτικών κοινωνικο-πολιτισμικών αξιών στην Ν/Α Μεσόγειο;
Άλλωστε, το τελευταίο οχυρό του μετακεμαλιστικού κράτους στη γείτονα Τουρκία είναι το δικαστικό σώμα, όπως επανειλημμένως, και εγκαίρως, έχω γράψει και αναφέρει. Εκείνο όμως που παρατηρούμε είναι ότι και αυτό αποτελεί αντικείμενο αλλαγών και μεταρρυθμίσεων από την κυβέρνηση του κ. Ερντογάν και του Τούρκου ισλαμιστή προέδρου κ. Γκιούλ, πρώην ΥΠΕΞ της προηγούμενης κυβέρνησης του AKP, και νυν Προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας. Ήδη την παρελθούσα Πέμπτη 18-02-2010, ο κ. Γκιούλ ανεκοίνωσε την «επείγουσα δικαστική μεταρρύθμιση που χρειάζεται η Τουρκία, προκειμένου να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Αυτή η δήλωση του κ. Γκιούλ, έγινε σε μια εκρηκτική περίοδο για τα εσωτερικά της Τουρκίας, λόγω της σκληρής συγκρούσεως μεταξύ του Ανωτάτου Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων και της κυβερνήσεως του ΑΚΡ. Και αυτό διότι απέλυσε κάποιους δικαστές οι οποίοι είχαν διατάξει τη σύλληψη ενός άλλου δικαστού, της επαρχίας Ερζιντσάν στην Ανατολική Τουρκία, ο οποίος κατηγορήθηκε για συμμετοχή στην Εργκένεκον και για συνομωσία εναντίον της Κυβερνήσεως!
Θα αντιληφθεί η χώρα μας ότι το Ισραήλ, τις κρίσιμες αυτές στιγμές για την ασφάλειά του δεν έχει πλέον σύμμαχο την Τουρκία;
Θα αντιληφθεί η χώρα μας τι σημαίνει για την ισραηλινή ασφάλεια αυτή η ανατροπή των στρατηγικών συσχετισμών του με την Άγκυρα;
Θα αντιληφθεί η χώρα μας τι σημαίνει αυτή η απώλεια «Στρατηγικού βάθους» για το Ισραήλ, ειδικά αυτήν την κρίσιμη για την ειρήνη στη Μ. Ανατολή περίοδο;
Θα αντιληφθεί η χώρα μας ποια πρέπει να είναι από τούδε και στο εξής η σχέση της με το Τελ Αβίβ;
Ή μήπως αδιαφορώντας, για τις θεμελιώδεις γεωστρατηγικές επιταγές που διαμορφώνονται στη ΝΑ Μεσόγειο θα «προσφέρει σε ασημένια πιατέλα», την ασφάλεια του Ισραήλ στους σχεδιασμούς των ισλαμιστών νέο-οθωμανών της Άγκυρας, με οτιδήποτε αρνητικό σημαίνει αυτό για την σταθερότητα στο Αιγαίο και την Κύπρο;

[1] Σ.Σ.: «Ανοικτή επιστολή προς τους Τούρκους Φίλους μου». Βλέπε το αυθεντικό στην διέυθυνση : http://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1254827721464&pagename=JPArticle%2FShowFull

[2] in http://www.foreignaffairs.com/articles/65634/soner-cagaptay/is-turkey-leaving-the-west, Soner Cagaptay, “Is Turkey living the West?”. O S. Cagaptay είναι Ανώτερος Ερευνητής Εταίρος και Διευθυντής του Τουρκικού Ερευνητικού Προγράμματος στο Ινστιτούτο Ερευνών της Εγγύς Ανατολής της Ουάσιγκτον/ΗΠΑ. Είναι επίσης ο συγγραφέας του βιβλίου: Islam, Secularism, and Nationalism in Modern Turkey: Who Is a Turk?

Δευτέρα, 22 Φεβρουαρίου 2010

Σπάζοντας τα Στερεότυπα


Το άρθρο αυτό της συγγραφέως Λένα Διβάνη δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Μετρό» στις 3.7.2008 στο πλαίσιο ενός αφιερώματος για τις ελληνο-ισραηλινές σχέσεις.

Πρωτοπήγα στο Ισραήλ πριν 3 χρόνια με μία ομάδα ελλήνων συγγραφέων. Ο προορισμός μας ήταν η έρημος Νεγκέβ. Εκεί θα συναντούσαμε μία ομάδα ισραηλινών συγγραφέων και ποιητών. Θα ανταλλάσαμε απόψεις για την λογοτεχνία των διακεκαυμένων ζωνών της περιοχής μας, θα τρώγαμε (νοστιμότατα). Θα πίναμε και θα βολτάραμε. Δεν κάναμε όμως μόνο αυτά, ξεφορτωθήκαμε επίσης τα στερεότυπά μας. Θα αναφέρω μερικά παραδείγματα. Στερεότυπο πρώτο: Οι ισραηλινοί είναι ενωμένοι σαν γροθιά. Στην πραγματικότητα είδαμε όλα τα λουλούδια να ανθίζουν: Ειρηνιστές, εθνικιστές, κομμουνιστές – κιμπουτζίστες, αμερικανόφιλους, αραβόφιλους – και όλοι επιχειρηματολογούσαν με πάθος! Στερεότυπο δεύτερο: Οι ισραηλινοί είναι ένα πάνοπλο κράτος που επιδεικνύει αλαζονικά την δύναμή του στους γύρω φοβισμένους Άραβες. Στην πραγματικότητα είδαμε καθαρά και τον δικό τους φόβο σαν πηγή αυτού που βλέπαμε ως αλαζονεία. Είδαμε ανθρώπους να ζουν ανασφαλώς σε μία μικρή χώρα περιβεβλημένη από εχθρότητα. Ανθρώπους αγχωμένους που εύχονται να ξημερώσει η μέρα που δεν ανησυχούν αν στην καφετέρια που πίνουν καπουτσίνο τα παιδιά τους δεν θα γίνει η επόμενη αιματοχυσία. Κάθε οικογένεια έχει τα θύματά της. Να συνεχίσω; Είδαμε τα απίστευτα κοινά μας σημεία: Μουσική, φαγητό, γέλιο, ζωντάνια, ρίσκο. Είδαμε το θαύμα της επίμονης δουλειάς που πρασίνισε την έρημο. Είδαμε μια μίνι Ευρώπη ριζωμένη στην καρδιά της Αραβίας – με τις όπερές της, με τα καταπληκτικά θέατρα, με τα φοβερά μουσεία, τα χιπ καφέ, τα κλαμπ που δεν νυστάζουν ποτέ. Και βέβαια είδαμε πως γίνεται η συστηματική δουλειά αν θέλεις να προωθήσεις την λογοτεχνία σου εκτός συνόρων. Το κράτος αναλαμβάνει να μεταφράσει στα αγγλικά όλα τα ενδιαφέροντα βιβλία και να τα προωθήσει στους εκδότες του κόσμου σαν υπερατζέντης. Γιατί οι ισραηλινοί ξέρουν από τότε που ζούσαν στη διασπορά πως η μεγαλύτερη προίκα ενός λαού δεν είναι δύο σπιθαμές εδάφους αλλά τα προϊόντα της διάνοιάς του.

Πολιτισμός και Ισραήλ


Η Πλατφόρμα Χορού του Τελ Αβίβ είναι ένας θεσμός που στοχεύει στην προβολή του ισραηλινού χορού διεθνώς. Από όλον τον κόσμο, χορογράφοι, διευθυντές και παράγοντες φεστιβάλ, υπεύθυνοι κέντρων χορού και δημοσιογράφοι συγκεντρώνονται για λίγες ημέρες στο Suzanne Dellal Center, για γνωρίσουν την πρόσφατη δημιουργία χορευτικών ομάδων του Ισραήλ και για να γνωριστούν μεταξύ τους.
Για τους ειδήμονες του χορού δεν πρόκειται για αποκάλυψη: ο ισραηλινός χορός είναι παρών στη διεθνή σκηνή και καταξιωμένος εδώ και αρκετά χρόνια. Μέσα σε ένα στιβαρό καλλιτεχνικό πλαίσιο, ψάχνουν για νέους ταλαντούχος δημιουργούς. Εκτός όμως από το μέλημα της διαλογής, υπάρχει το ερώτημα, γιατί τέτοιος δυναμισμός, πώς σε έναν τόσο μικρό τόπο, από πού πηγάζει αυτό; Πέρα από τις προσωπικές ανησυχίες των δημιουργών, σε ποιο βαθμό η παραγωγή τους είναι καθρέφτης της κοινωνίας;
Δεν λείπουν οι πολιτισμικές παραδόσεις, τα καλλιτεχνικά ρεύματα, οι κοινωνικές αντιθέσεις από το Ισραήλ. Τα στοιχεία αυτά τροφοδοτούν τη δημιουργία στη χώρα, αποσκοπώντας να συνθέσουν μια νέα ισραηλινή τέχνη, ανοιχτή στα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα. Οι καταβολές της είναι από την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη. Τα πρώτα κύματα μετανάστευσης μετέφεραν όχι μόνο μια πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και την πρωτοπορία σε ορισμένους τομείς. Έτσι, οι Εβραίοι από τη Ρωσία έφεραν και συνέχισαν τη θεατρική παράδοση του Στανισλάφσκι και του Μέγιερχολντ, ενώ οι Γερμανοεβραίοι έκαναν το Ισραήλ τη δεύτερη πατρίδα του Μπαουχάους. Ήδη πριν την ανακήρυξη του κράτους το 1948, είχαν εγκαθιδρυθεί όλοι οι σημαντικοί πολιτιστικοί και ακαδημαϊκοί θεσμοί.
Οι νεότεροι μετανάστες, κυρίως από τις αραβικές χώρες αρχικά, από την Αιθιοπία και την πρώην Σοβιετική πιο πρόσφατα, βρήκαν ένα συγκροτημένο πολιστικό πλαίσιο, με σαφή κεντρο-ευρωπαϊκό χαρακτήρα, στο οποίο δεν ήταν πάντα εύκολο να ενταχθούν οι πολιτιστικές παραδόσεις τους. Ο κινηματογράφος συμπεριέλαβε στη θεματολογία του τη ζωή των νέων μεταναστών μόνο είκοσι χρόνια μετά την άφιξή τους, ενώ μόλις στη δεκαετία του 1980 άρχισε να γίνεται ευρύτερα αποδεκτή η ανατολίτικη μουσική, εν μέρει χάρη στη δημοτικότητα της ελληνικής μουσικής.
Η εξέλιξη επιταχύνθηκε με την ολοένα αυξανόμενη επιρροή της διεθνούς ποπ κουλτούρας και το άνοιγμα στα σύγχρονα ρεύματα. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η ένταξη των μεταναστών, οι πολιτικές και στρατιωτικές συγκρούσεις δημιούγησαν περίσσευμα ερεθισμάτων. Ο 21ος αιώνας βρίσκει το Ισραήλ να έχει μια πλειάδα μεγάλων δημιουργών, Ισραηλινών που απευθύνονται στον κόσμο, συχνά ασκώντας οξεία κριτική στη χώρα τους. Συγγραφείς όπως ο Άμος Οζ, ο Νταβίντ Γκρόσμαν ή ο Έτγκαρ Κέρετ, ταινίες με διακρίσεις στα διεθνή φεστιβάλ και απήχηση στο κοινό (ας θυμηθούμε το «Βαλς με τον Μπασίρ»), εξέχοντες ερμηνευτές κλασικής μουσικής, όπως ο Ιτσχάκ Πέρλμαν, και δημιουργοί world music, όπως ο Ιντάν Ράιχελ, έχουν αφήσει το στίγμα τους στην παγκόσμια σκηνή.
Όσο για τον χορό, το Ισραήλ διεκδικεί μια παγκόσμια πρωτοτυπία: είναι ο μόνος τόπος που πρώτα είδε παραστάσεις σύγχρονου χορού (το 1915, από μαθητές του Ντιάγκιλεφ) και κατόπιν εισήγαγε το κλασικό μπαλέτο. Ήταν ίσως ο προάγγελος μια αντισυμβατικής και γόνιμης πολιτιστικής πορείας.

ΟΙ Στρατηγικές Σχέσεις Ελλάδος - Ισραήλ

Σε αυτό το άρθρο ο γνωστός Έλληνας διεθνολόγος και στρατιωτικός αναλυτής Δόκτωρ Αθανάσιος Δρούγος μιλά για την 'Ελληνο - Ισραηλινή Στρατιωτική και Στρατηγική Συνεργασία και τις προοπτικές για το μέλλον.

Στις διεθνείς εξελίξεις και ενώ πλησιάζουμε την συμπλήρωση δεκαετίας μετά τα τραγικά γεγονότα της 9/11, είναι όσο ποτέ άλλοτε απαραίτητο στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, οι Δυτικές χώρες και το Ισραήλ να δούνε τα πράγματα μέσα από μια νέα οπτική γωνία, γιατί οι απειλές εξακολουθούν να είναι ασύμμετρες και να ενδυναμώνονται καθημερινά. Η Δύση αντιμετωπίζει στην περιοχή προβλήματα και απειλές από την μαζική μετακίνηση των πληθυσμών, την δράση εξτρεμιστικών ομάδων, τον Ισλαμικό φονταμενταλισμό,.την διασπορά των Όπλων και υλικών Μαζικής Καταστροφής, τον πολλαπλασιασμό των βαλλιστικών πυραύλων, τις κλιματολογικές συνθήκες,ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν προσλάβει τα θέματα της ενεργειακής ασφάλειας και της προστασίας του κυβερνοχώρου. Για την αντιμετώπισή τους απαιτείται ενισχυμένη πολυμερής(πχ μέσω ΝΑΤΟ), αλλά και διμερής συνεργασία, γιατί τα”πεδία μάχης και οι απειλές” είναι μη-γραμμικού πεδίου και πολλές φορές αόρατες και ιδιότυπες.
Η Ελλάδα και το Ισραήλ είναι χώρες με τεράστια στρατηγική αξία στην Ανατολική Μεσόγειο .Και οι δυο είναι ενταγμένες στη Δύση και έχουν εκτός συνόρων τους υπολογίσιμες κοινότητες που συνδράμουν στις εθνικές θέσεις .Η Ελλάδα αντιμετωπίζει αστάθεια στα βόρεια σύνορά της, ενώ η λαθρομετανάστευση και διάφορες άλλες ασύμμετρες απειλές προκαλούν “πονοκεφάλους” στον εθνικό σχεδιασμό. Συμμετέχει ενεργά σε όλες τις αποστολές του ΝΑΤΟ σε ΚΟΣΟΒΟ-ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ-ΣΟΜΑΛΙΑ(για την πειρατεία) καθώς και στην επιχείρηση ACTIVE ENDEAVOUR στη Μεσόγειο κατά της τρομοκρατίας(προληπτικά με αεροναυτικές δυνάμεις).Το Ισραήλ έχει επί δεκαετίες δυναμική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή, ενώ αντιμετωπίζει υπολογίσιμες απειλές που προέρχονται από το θεοκρατικό-”απολιθωμένο” καθεστώς του ΙΡΑΝ(αποτελεί υπαρξιακή απειλή), το οποίο διατηρεί παράνομο στρατιωτικών προδιαγραφών πυρηνικό πρόγραμμα, καθώς και εν εξελίξει πρωτοφανή πυραυλικά προγράμματα, ενώ παράλληλα τα τελευταία χρόνια υπάρχουν ασύμμετρες απειλές και προκλητικές ενέργειες από την ΧΑΜΑΣ(ΓΑΖΑ) ως και ακόμα περισσότερο (κατά τη προσωπική μου εκτίμηση) από την εξτρεμιστική Λιβανέζικη οργάνωση ΧΕΖΜΠΟΛΛΑΧ , που ενεργεί και ως προωθημένη δύναμη για τα συμφέροντα της Τεχεράνης και της Δαμασκού. Το Ισραήλ στα πλαίσια του Μεσογειακού Διαλόγου του ΝΑΤΟ έχει αρχίσει να συνεργάζεται σε πολλούς τομείς με τη Συμμαχία με έμφαση στα μείζονα θέματα όπως εκείνα της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας, της διασποράς των Όπλων Μαζικής Καταστροφής, την ανταλλαγή πληροφοριών, τις κοινές ναυτικές ασκήσεις(ΜARITIME INTERDICTION), αλλά και σε αντίστοιχες ανθρωπιστικές/ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ κλπ.
Ο υπογράφων εκτιμά ότι οι δυο χώρες έχουν πολλά κοινά σημεία ενδιαφέροντος και επί χρόνια θεωρώ ότι θα πρέπει και σε διμερές επίπεδο να προσεγγίσουν ευρύτερα αλλά και εξειδικευμένα η μια την άλλη .Η αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο, η ενισχυμένη και γεωγραφικά διευρυμένη δράση του τρομοκρατικού δικτύου της AL QAEDA, η προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας(SLOCs),η μετακίνηση ύποπτων φορτίων και ατόμων στην περιοχή,τα άλυτα προβλήματα του Κοσόβου , της FYROM, του Λιβάνου, το Παλαιστινιακό και το Κυπριακό,τα προγράμματα χημικών-βιολογικών όπλων της Συρίας,οι περαιτέρω δυνατότητες των βαλλιστικών πυραύλων διαφόρων χωρών(ΙΡΑΝ), οι ενεργειακές ανάγκες, η διαχείριση των υδάτινων πόρων και οι επιπτώσεις από τις περιβαλλοντικές αλλαγές θα πρέπει να προσεγγιστούν και σε διμερή βάση, αφού οι δυο χώρες έχουν Δυτικό προσανατολισμό και ιδιαίτερα σημαντικές επιστημονικές και στρατιωτικές δυνατότητες. Όσοι θεωρούν ότι οι δυο χώρες -για διαφόρους”περίεργους” και εκ του πονηρού λόγους-δεν μπορούν αν συνεργαστούν , είναι πολύ μακράν της πραγματικότητας .Την ίδια στιγμή η παγκοσμιοποίηση των πραγμάτων, των επικοινωνιών , των μεταφορών και του διαδικτύου ,προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για ενδυνάμωση των επαφών σε πολλούς τομείς, καθώς επίσης και τη δυνατότητα για από κοινού ανοίγματα σε τρίτους. Οι δυο λαοί στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν πολλά συγκλίνοντα σημεία και μπορούν να συνδράμουν σε καινοτόμες επιλογές. Δεν θα επικεντρωθώ σε άλλους τομείς, αλλά θα σταθώ σε αυτούς της ΑΜΥΝΑΣ-ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ-ΚΑΤΑΠΟΛΕΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, που είναι ζωτικής σημασίας στην δύσκολη χρονική περίοδο που διανύουμε. Θα παραθέσω μάλιστα σειρά προσωπικών προτάσεων, ενώ παράλληλα γνωρίζω ότι σημαντικά στελέχη των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων επιθυμούν την περαιτέρω συνεργασία με την Ισραηλινή πλευρά.
Στον τομέα της ΑΜΥΝΑΣ οι δυο χώρες θα μπορούσαν αν συνεργαστούν στα εξής:
*Κοινές αεροναυτικές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο με έμφαση στις σύγχρονες δια κλαδικές επιχειρήσεις .Αμοιβαίες επισκέψεις πλοίων σε λιμάνια(ΠΕΙΡΑΙΑΣ-ΧΑΪΦΑ) ως και πολεμικών μοιρών. Έμφαση σε θέματα συνεργασίας σε υποβρύχια-ταχέα σκάφη-υδρογραφικά-Ειδικές Δυνάμεις του Ναυτικού-Έρευνα/Διάσωση-Ανταλλαγή αξιωματικών(σπουδαστών) στις Σχολές Επιτελών των Ενόπλων Δυνάμεων. Συνεργασία σε ζητήματα κυβερνοπολέμου.
*Συνεργασία σε εξοπλιστικά προγράμματα με έμφαση στην αντιπυραυλική άμυνα,στην διασυνοριακή ασφάλεια,στον ηλεκτρονικό πόλεμο,στην αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών,καθώς και στα θέματα εναέριας επιτήρησης-αναγνώρισης (όπου το Ισραήλ έχει τεράστια εμπειρία με την τεχνολογία και χρήση των DRONES/UAVs),
*Συνεργασία σε θέματα Στρατιωτικών Πληροφοριών/παρουσίας Ισραηλινών αξιωματικών στο Πολυεθνικό Σχολείο για τις Αποστολές Υποστήριξης της Ειρήνης(ΚΙΛΚΙΣ) .Επίσης το Ισραήλ(εφ όσον το επιθυμεί) θα μπορούσε (και εντός συνεργασιακού πλαισίου ΝΑΤΟ) να κάνει χρήση του NAMFI-ΠΕΔΙΟ ΒΟΛΗΣ ΚΡΗΤΗΣ/ΧΑΝΙΑ.
*Συμμετοχή του Ισραήλ στις δραστηριότητες του NMIOTC/ΚΕΝΤΡΟ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ/στα πλαίσια των πολύ διευρυμένων δραστηριοτήτων του Κέντρου(που έχει ΝΑΤΟΪΚΕΣ προεκτάσεις και σχέσεις) και επικεντρώνεται στα ζητήματα MARITIME INTERDICTION.
*Το Ισραήλ έχει ευρύτατες εμπειρίες και εξειδίκευση σε θέματα αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών(πυρκαγιές-σεισμοί/πρόσφατα στην ΑΪΤΗ-κλπ).Πέραν της συνεργασίας σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας, πολλά θα μπορούσαν να γίνουν στο κρίσιμο τομέα της Στρατιωτικής Ιατρικής-Νοσηλευτικής.
*Η Ελλάδα από την πλευρά της θα μπορούσε να είναι πιο κινητική στην προώθηση των επαφών του Ισραήλ με το ΝΑΤΟ(πχ με τα Στρατηγεία της Συμμαχίας, αλλά πιο πολύ με τα διάφορα CENTERS OF EXCELLENCE).
*Σύσταση υψηλόβαθμης διμερούς στρατιωτικής επιτροπής , η οποία θα συνέρχεται σε ετήσια βάση και θα ανανεώνει-επιβλέπει τη διμερή συνεργασία.
Στο Τομέα Ασφάλειας/αντιτρομοκρατίας οι δυο χώρες θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε θέματα ανάλυσης τρομοκρατικών δικτύων και ομάδων, στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών για ασύμμετρους εχθρούς, σε νέες τεχνολογίες για τις αντιτρομοκρατικές δυνάμεις,στην από κοινού λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της πυρηνικής-χημικής και βιολογικής τρομοκρατίας, καθώς και στη περαιτέρω υλοποίηση των όσων προβλέπουν το PROLIFERATION SECURITY INITIATIVE,ως και γνωστές και σημαντικής εμβέλειας αποφάσεις του ΣΑ/ΟΗΕ(όπως είναι η 1540).Τα Υπουργεία Εσωτερικών και οι αρμόδιες μυστικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να θέσουν σειρά θεμάτων, επί των οποίων κατ αρχήν θα εξετάζονταν η διμερής συνεργασία.
Οι προοπτικές που υπάρχουν για μια καθολική αναβάθμιση των διμερών σχέσεων είναι αρκετές και ενδιαφέρουσες. Οι δυο χώρες μέσα σε ένα ομιχλώδες διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον, έχουν τις δυνατότητες (χωρίς να μειώνουν ή εξασθενούν άλλους δεσμούς) να έρθουν πολύ κοντά .Τρέχουσες τάσεις στις διεθνείς σχέσεις, στον πόλεμο κατά του παγκόσμιου εξτρεμισμού,η ευρύτατη χρήση που γίνεται των θαλασσίων περιοχών,και η πολυποικιλία των κινδύνων και απειλών, απαιτούν ενισχυμένες συγκλίσεις των δυο χωρών. Ασφαλώς χρειάζεται πολιτική βούληση και διευρυμένο πνεύμα κατανόησης των σύγχρονων ζητημάτων, σε μια εποχή που αναμένονται καταλυτικές αλλαγές και μεταπτώσεις.
**Ο υπογράφων ασχολείται επί 20ετία με τα θέματα του ΝΑΤΟ-ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ-ΑΦΡΙΚΗΣ. Είναι ο ιδιοκτήτης του SITE :www.drougos.gr

Η Γέννηση του Σιωνισμού



Στο πρώτο άρθρο του για το «ΑΙΤ», ο Ιακώβ Σιμπή, ιστορικός και συγγραφέας, μας εξηγεί πως άρχισε να δημιουργείται το Σιωνιστικό κίνημα, δηλαδή το κίνημα για την δημιουργία του Κράτους του Ισραήλ
.

Δεν υπάρχει αμφιβολία, σε ό, τι αφορά στο βάθος του ιστορικού δεσμού ανάμεσα στον εβραϊκό λαό και το Έρετς-Ισραέλ (Παλαιστίνη), ότι υπήρξε συνεχής εβραϊκή εγκατάσταση στην Παλαιστίνη, αλλά και ότι ο εβραϊκός λαός, στους τόπους διασποράς του, διαφύλαξε αυτόν τον δεσμό: στην προσευχή και στον τρόπο ζωής, στις ελπίδες και τους πόθους τους, το Έρετς-Ισραέλ ήταν πάντα σημείο αιχμής στη συνείδηση των Εβραίων. Δεν μπορεί να γίνει κατανοητός ο τρόπος ζωής του Εβραίου χωρίς την κατανόηση αυτού του διαρκούς δεσμού. Πέραν τούτου, κατά καιρούς αφυπνίζονταν ομάδες Εβραίων που μετανάστευαν στην Παλαιστίνη και πήγαιναν να εγκατασταθούν στις παλιές πόλεις.
Από την άλλη πλευρά, όμως, είναι σαφές ότι το βάθος και η ένταση αυτού του δεσμού δεν άλλαξαν, στη βάση της, την εμπειρία της διασποράς του εβραϊκού λαού. Ο εβραϊκός λαός δεν λυτρωνόταν, η Παλαιστίνη συνέχιζε να υφίσταται έρημη και κενή, το δημογραφικό ισοζύγιο δεν άλλαζε, και η εβραϊκή κοινότητα εκεί παρέμενε μικρή και περιθωριακή, μέχρι τις απαρχές του σύγχρονου σιωνισμού, στα τέλη του 19ου αιώνα.

ΕΞΩΓΕΝΗΣ ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΙΩΝΙΣΜΟΥ
Και να ένα παράδοξο: από τη μια μεριά, ο ισχυρός δεσμός με την Παλαιστίνη συνέβαλε στη διαμόρφωση της ταυτότητας του εβραϊκού λαού και ενδεχομένως, χωρίς την ύπαρξή του, οι Εβραίοι θα μετατρέπονταν σε απλή θρησκευτική αίρεση, χωρίς εθνική ταυτότητα. Από την άλλη μεριά, ο δεσμός αυτός δεν πήρε τη μορφή ενός μαζικού κινήματος με μεγάλη κοινωνική σημασία, ικανού να αλλάξει τον ρου της ιστορίας σε ό,τι αφορά στην εγκατάσταση στην Παλαιστίνη. Μόνο με την εμφάνιση του σύγχρονου σιωνισμού, η ελπίδα έγινε υπαρκτή πραγματικότητα και η Παλαιστίνη εστία του εβραϊκού λαού.
Ο ιστορικός δεν μπορεί λοιπόν να μην αναρωτηθεί, γιατί το σιωνιστικό κίνημα εμφανίστηκε μόνο στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο σύγχρονος σιωνισμός άντλησε το φορτίο του από τα βάθη της θρησκευτικής εμπειρίας και του πόθου για την Παλαιστίνη. Είναι, όμως, επίσης γεγονός ότι ενώ αυτός ο πόθος διατηρούσε άσβεστη τη σπίθα για το Έρετς-Ισραέλ, επρόκειτο για μια συνείδηση παθητική, που παρά τις περιοδικές εκρήξεις της (που χαρακτηρίζονταν από την παραδοσιακή ηγεσία ως ψευδοπροφητείες), δεν είχε τη δύναμη να ανοίξει τον δρόμο προς τη λύτρωση. Η ενεργός διάσταση, που μετέτρεψε τον πόθο σε κίνημα και την προσευχή σε επαναστατική ιστορική πράξη, προστέθηκε γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα. Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι: γιατί ειδικά τότε;
Η απάντηση που, συνήθως, δίνεται από την ιστορική σιωνιστική συνείδηση και από μεγάλο μέρος της ιστορικής γραμματείας, συναρτά την εμφάνιση και την άνθιση του σιωνιστικού κινήματος με τον αντισημιτισμό: με τα πογκρόμ του 1882 στην Ρωσία, την παρουσία του Χέρτσλ στη δίκη Ντρέυφους κ.α. Γεννιέται, όμως, ένα νέο ερώτημα: εάν ο αντισημιτισμός και το αντιεβραϊκό μίσος ήταν η σπίθα που άναψε τη φλόγα του σιωνισμού, επρόκειτο για ένα φαινόμενο που χαρακτήριζε μόνο τον 19ο αιώνα; Εάν ο αντισημιτισμός ήταν το κίνητρο του σιωνισμού, πώς ο τελευταίος δεν εμφανίστηκε σε προγενέστερες εποχές, όπου το αντιεβραϊκό μένος είχε ακόμη αγριότερες μορφές; Όπως, για παράδειγμα, την εποχή των σταυροφοριών, μετά τον διωγμό από την Ισπανία, στη διάρκεια των πογκρόμ του 1648-1649 που διέπραξαν οι Κοζάκοι και οι αγρότες στη νότια Ουκρανία και των πογκρόμ επί Bohdan Khmelnytsky; Εάν μέχρι τον 19ο αιώνα δεν υπήρχε αντισημιτισμός, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι αυτός γέννησε τον σιωνισμό. Εφόσον, όμως, ολόκληρη η εβραϊκή ιστορία είναι μια ιστορία διωγμών, πώς εξηγείται η εμφάνιση του σιωνισμού ειδικά τον 19o αιώνα; Και κάτι ακόμα: Όσοι συναρτούν τον σιωνισμό με τον αντισημιτισμό, θεωρούν, αναπόφευκτα, πως το αίτιο του σιωνισμού βρίσκεται έξω από τον ιουδαϊσμό – και προϋποθέτουν, στην ουσία, πως σε έναν κόσμο χωρίς αντισημιτισμό δεν θα υπήρχε λόγος να δημιουργηθεί ο σιωνισμός. Τη γραμμή αυτή ακουλουθεί και η αραβική προπαγάνδα, που ισχυρίζεται ότι εφόσον ο ευρωπαϊκός αντισημιτισμός προκάλεσε την εμφάνιση του σιωνισμού, η Ευρώπη πρέπει να πληρώσει το τίμημα – δεν πρέπει να υποχρεωθούν οι Άραβες να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες αυτού του φαινόμενου. Και καθώς όλοι ελπίζουμε πως ο αντισημιτισμός θα εκλείψει (ακόμη κι αν έχουμε βάσιμους λόγους να πιστεύουμε πως κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί), είναι σα να πιστεύουμε πως σε έναν κόσμο χωρίς αντισημιτισμό, δεν θα υπάρχει λόγος ύπαρξης του σιωνισμού. Σε κάθε περίπτωση, θεωρούμε τον σιωνισμό ως εξωτερικό και όχι ως ενδογενή παράγοντα της, εβραϊκής ιστορίας.

Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι. Μολονότι, τον 19ο αιώνα, ο αντισημιτισμός αποτελούσε κινητήριο δύναμη του σιωνισμού, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι από τα 2,5 εκατομμύρια Εβραίων της Ρωσίας που απέδρασαν από την τσαρική τρομοκρατία κατά το διάστημα 1882 - 1914, οι περισσότεροι κατευθύνθηκαν στη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, τον Καναδά, την Αγγλία και τη Νότια Αφρική. Μόνο μια μειονότητα, που ίσως και να μην ξεπερνάει το 1%, μετανάστευσε στην Παλαιστίνη – ένα πρωτόγνωρο γεγονός – κι αυτοί οι λίγοι έβαλαν τα θεμέλια της νέας εβραϊκής εγκατάστασης που εξελίχτηκε, με την πάροδο του χρόνου, σε κράτος.
Παρά τους διωγμούς, ο 19ος αιώνας ήταν ο καλύτερος που γνώρισαν οι Εβραίοι στην ιστορία τους, από την καταστροφή του Ναού και την εξορία τους. Στις αρχές του αιώνα, βρίσκονταν ακόμη, από κάθε άποψη, στο περιθώριο της κοινωνίας. Όμως, στα τέλη του, πολλές εβραϊκές κοινότητες κατάφεραν να ανοίξουν τον δρόμο που τις οδήγησε στην καρδιά της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Τον 19ο αιώνα έσπασε, για πρώτη φορά, το τείχος του αποκλεισμού που είχε κτίσει η μη-εβραϊκή κοινωνία. Μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση, ήταν μια κοινωνία χριστιανική, διατεθειμένη μεν να χορηγήσει στην εβραϊκή μειονότητα κάποιες θρησκευτικές ελευθερίες και να την ανεχθεί στους κόλπους της, υπό τον όρο όμως ότι θα ήταν υποδεέστερη, χωρίς ίσα δικαιώματα και χωρίς τη δυνατότητα ενσωμάτωσης. Η Γαλλική Επανάσταση έδωσε στους Εβραίους, σε κάποιο βαθμό, τη δυνατότητα ενσωμάτωσης στην κοινωνία.

Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ
Γύρω στο 1815, οι περισσότεροι Εβραίοι στην Ευρώπη βρίσκονταν στο περιθώριο της κοινωνίας. Δεν φοιτούσαν στα σχολεία γενικής εκπαίδευσης ή στα πανεπιστήμια, δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου Εβραίοι ερευνητές και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, δεν υπήρχαν Εβραίοι στην πολιτική, στα υψηλά κλιμάκια της κοινωνίας και της οικονομίας.
Στη διάρκεια των επόμενων εκατό χρόνων και μέχρι το 1914, υπήρξε πλήρης ανατροπή. Στα περισσότερα αστικά κέντρα της Ευρώπης (όπου προηγουμένως δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου Εβραίοι) – στη Βιέννη, στο Βερολίνο, στη Βαρσοβία, στη Βουδαπέστη, στο Παρίσι και στο Λονδίνο –ο αριθμός των Εβραίων αυξήθηκε. Άρχισαν να διακρίνονται στους τομείς του πνεύματος, της δημοσιογραφίας, της λογοτεχνίας και της τέχνης. Άρχισαν, επίσης, να δραστηριοποιούνται στην πολιτική και, κυρίως, στα διάφορα επαναστατικά κινήματα – παρόλο που δίπλα στον Μαρξ και τον Λασάλ συναντάμε και τον Ντισραέλι. Βέβαια, οι διακρίσεις και το αντιεβραϊκό μίσος δεν έπαψαν να υπάρχουν – όμως, για πρώτη φορά στην ιστορία της διασποράς, δόθηκε στους Εβραίους η ευκαιρία, στο όνομα του Διαφωτισμού και της χειραφέτησης, να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας.
Γεννιέται, βεβαίως, ένα απλό ερώτημα: εάν ο 19ος αιώνας ήταν τόσο καλός για τους Εβραίους, πώς συνέβη και άνθισε τότε ο σιωνισμός; Η αλήθεια είναι πως η ευρύτητα αντιλήψεων της (σχετικά) φιλελεύθερης κοινωνίας του 19ου αιώνα δημιούργησε νέα διλήμματα, διαφορετικά από τα προηγούμενα.
Αξίζει εδώ να πούμε δυο λόγια για το καθεστώς των Εβραίων στην Ευρώπη, από τότε που αυτή ασπάστηκε τον Χριστιανισμό μέχρι τον Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση. Η ευρωπαϊκή κοινωνία θεωρούσε τον εαυτό της ως χριστιανική, στην οποία οι Εβραίοι δεν είχαν ισότιμη θέση: δεν είχαν δικαίωμα να κατέχουν γη, τους επιτρεπόταν να κατοικούν μόνο σε ορισμένες συνοικίες και να ασκούν μόνο ορισμένα επαγγέλματα, δεν μπορούσαν να προΐστανται Χριστιανών και γι’ αυτό δεν μπορούσαν να υπηρετούν στο στρατό.
Αυτό το καθεστώς διακρίσεων και ταπεινώσεων, οι Εβραίοι το αποδέχονταν με δυσκολία, κάνοντας παράλληλα τεράστιες προσπάθειες να διαφυλάξουν την ταυτότητά τους. Οι Εβραίοι που κάτω από αυτήν την πίεση δεν αλλαξοπίστησαν, μπορούσαν να διατηρούν τον εβραϊσμό τους, με τίμημα τις διακρίσεις και την υποδούλωση που γίνονταν αντιληπτές ως έκφραση ″υποδούλωσης σε καθεστώτα″: από εδώ προέρχεται ο πόθος για λύτρωση, η άσβεστη προσδοκία πως η κατάσταση αυτή θα λήξει και θα έρθει η ώρα της απελευθέρωσης του εβραϊκού λαού από τη δουλεία. Όμως, στην ουσία, η ελπίδα για λύτρωση και η προσμονή του λυτρωτή ήταν μια όψη του νομίσματος – η άλλη είχε να κάνει με την παθητική συνέχιση της ζωής στη διασπορά.
Με τον διαφωτισμό, όλα αυτά άλλαξαν. Η κοινωνία άρχισε να απελευθερώνεται από το ζυγό της θρησκευτικής πίστης, προσπάθησε να μετατρέψει το θρησκευτικό ζήτημα σε ατομικό και πρέσβευε την αρχή πως κάθε άνθρωπος, όποιες και να είναι οι ιδέες του, έπρεπε να συμμετέχει στον δημόσιο βίο. Οι αρχές αυτές, που εφαρμόστηκαν περισσότερο στη δυτική και κεντρική Ευρώπη παρά στην ανατολική, άλλαξαν ριζικά το στάτους των Εβραίων, φέρνοντας τους παράλληλα αντιμέτωπους με νέα διλήμματα.

Για παράδειγμα, τα σχολεία της μη-εβραϊκής κοινωνίας άνοιξαν στους Εβραίους: έπαψαν να είναι θρησκευτικά-χριστιανικά και μετατράπηκαν σε κοσμικά σχολεία γενικής εκπαίδευσης. Κανένας Εβραίος δεν επεδίωκε να στείλει τα παιδιά του στα θρησκευτικά-χριστιανικά σχολεία, ενώ τα κοσμικά σχολεία έδιναν τη δυνατότητα αυτή σε όλους. Όμως, αυτός ο φιλελευθερισμός δημιούργησε ένα καινούργιο πρόβλημα που ο παραδοσιακός Εβραίος δεν είχε αντιμετωπίσει ποτέ: τα κοσμικά και θρησκευτικά σχολεία έκλειναν, βέβαια, τις Κυριακές και τις αργίες – ενώ τα Σάββατα και στις εβραϊκές γιορτές παρέμεναν ανοιχτά. Τι έπρεπε, λοιπόν, να κάνει ο Εβραίος γονιός που έστελνε τα παιδιά του σε αυτά τα σχολεία; Να σταματήσει να τα στέλνει λόγω παραβίασης του Σαββάτου; Να επιτρέψει στο παιδί του να πάει σχολείο το Σάββατο, όμως να του απαγορέψει να γράψει; Κι αν το Σάββατο είχε εξετάσεις – τι θα έπρεπε να κάνει το παιδί; Να συμμετάσχει και να παραβιάσει το Σάββατο; Να ζητήσει ειδική εξεταστική περίοδο;
Ξαφνικά διαπιστώθηκε ότι η χειραφέτηση δεν σήμαινε την εξαφάνιση των διλημμάτων που αντιμετώπιζε ο Εβραίος, αλλά, κατά παράδοξο τρόπο, την εντατικοποίησή τους. Στην παραδοσιακή κοινωνία, το μόνο που είχε ο Εβραίος να κάνει ήταν να αποφασίσει μια για πάντα πως δεν θα εκχριστιανιζόταν. Τώρα, φαινομενικά, η κοινωνία, δεν τον καταπίεζε πια. Φαινομενικά, είχε τα ίδια δικαιώματα με τους άλλους. Ως μειονότητα όμως, ήταν υποχρεωμένος, σε κάθε του βήμα, να παίρνει δεκάδες αποφάσεις για καθημερινά θέματα, οι οποίες όριζαν την ταυτότητά του ως Εβραίου και το μέτρο του δεσμού του με το εβραϊκό του παρελθόν – και με το φιλελεύθερο παρόν..
Πρέπει να πούμε, πως τα προβλήματα γίνονταν ακόμη πιο έντονα όταν ο νέος άρχιζε να σπουδάζει στο πανεπιστήμιο ή έβγαινε στη βιοπάλη. Οι σπουδές στο πανεπιστήμιο σήμαιναν την εγκατάσταση σε άλλη πόλη, την απομάκρυνσή του από το σπίτι των γονιών του. Υπήρχε επίσης το ζήτημα του Σαββάτου και των γιορτών, ή το ζήτημα του κασέρ φαγητού στο φοιτητικό εστιατόριο – ο νέος θα έτρωγε μαζί με τους μη-Εβραίους συμφοιτητές του ή όχι, κλπ. Οι αποφάσεις που έπρεπε να πάρει δεν ήταν εύκολες. Κι όταν πια έμπαινε στη βιοπάλη, το θέμα των γιορτών και των Σαββάτων εμφανιζόταν ξανά. Γι’ αυτά τα προβλήματα, που απέρρεαν από το γεγονός ότι ο παραδοσιακός κόσμος – ο χριστιανικός και ο εβραϊκός – δεν ήταν πλέον ερμητικά κλειστοί, η παράδοση δεν είχε λύση.

Η γενιά του εβραϊκού διαφωτισμού επιχείρησε να βρει απάντηση σ’ αυτές τις καινούργιες προκλήσεις βάσει της κλασικής αρχής: ″Να είσαι Εβραίος στη σκηνή σου – και άνθρωπος στην ξένην″. Όμως και μόνο η δημιουργία αυτού του δυϊσμού και του ″ψυχικού διχασμού″ που ενυπάρχει σε αυτή τη φόρμουλα, δείχνει την ιδιαιτερότητα του στάτους του Εβραίου στη εποχή του διαφωτισμού: Ο παραδοσιακός-θρησκευόμενος Εβραίος στην κοινωνία που προηγήθηκε της χειραφέτησης, δεν είχε ανάγκη διπλής υπόστασης. Τώρα, άλλο όνομα είχε στο σπίτι του κι άλλο στην κοινωνική κι επαγγελματική του ζωή ( π.χ. στην Ελλάδα, Μαζάλ-Τοβ ή Ευτυχία, Μπαρούχ ή Μήτσος κ.α.) Στο σπίτι, η γυναίκα άναβε τα κεριά του Σαββάτου, κι ο άντρας πήγαινε στις δουλειές του την ιερότερη μέρα, το Σάββατο... Αυτό ήταν το νέο τίμημα της χειραφέτησης.

ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΟΥ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΣΜΟΥ
Δεν ήταν μόνο ο φιλελευθερισμός που έθεσε τον Εβραίο αντιμέτωπο με την πρόκληση του ψυχικού διχασμού: στην ευρωπαϊκή ιστορία, η εποχή της χειραφέτησης ταυτίστηκε με την άνοδο των εθνικών κινημάτων. Η ″γενική″ κοινωνία, που χάραξε στο λάβαρό της τα ″δικαιώματα του ανθρώπου″, δεν ήταν μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, χωρίς διαφορές. Τα δικαιώματα του ανθρώπου ήταν παντού χαραγμένα σε μια ορισμένη ιστορική γλώσσα (και όχι σε μια παγκόσμια γλώσσα, σαν την Εσπεράντο, που καθόλου τυχαία ήταν επινόηση ενός μορφωμένου Εβραίου – του Ελεαζάρ Λούντβιγκ Ζάμενχοφ – ο οποίος τελικά ασπάστηκε τον σιωνισμό).
Η κοινωνία στην οποία ο Εβραίος εισήλθε είχε επίγνωση του ιστορικού παρελθόντος της – και η κοινωνία του 19ου αιώνα τοποθετούσε όλο και περισσότερο, στο επίκεντρο της ιστορικής εμπειρίας της, την εθνική της συνείδηση. Ο Εβραίος νέος που σπούδαζε στο πολωνικό σχολείο έπρεπε να ταυτιστεί με τον Pan Tadeusz του Adam Mickiewicz.[1] Ο Εβραίος νέος που σπούδαζε σε γερμανικό σχολείο έπρεπε να απαγγέλει τα έπη Νιμπελούγκεν, κι εκείνος που ζούσε στη Γαλλία υποχρεωνόταν να αποστηθίζει πως πρόγονοι του ήταν οι Γαλάτες. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τόσο ο νεαρός Εβραίος όσο και ο μη Εβραίος γείτονάς του είχαν να απαντήσουν δύσκολα ερωτήματα. Εκατό χρόνια πριν, όταν αυτή η επαφή μεταξύ Εβραίων και μη Εβραίων δεν υπήρχε, ο καθένας αναγνώριζε την ιδιαιτερότητά του. Τώρα, κάθε νέος, Εβραίος η μη, μπορούσε να αναρωτηθεί αν στη γη Χαναάν ή στις στέπες της Λιθουανίας κάλπαζαν οι πρόγονοι του ενός ή του άλλου. Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μπορούσε παρά να οξύνει τη διαφορετικότητα και την ιδιαιτερότητα.

Η κοινωνία, που διαμορφωνόταν τώρα βάσει της εθνικής της συνείδησης, αναρωτιόταν αν μπορούσε πράγματι να ταυτίσει τους Εβραίους με τους λαούς στους κόλπους των οποίων ζούσαν – του πολωνικού, του ρωσικού, του γερμανικού ή του γαλλικού. Υπήρχαν κάποιοι που έθεσαν αυτό το ερώτημα ορμώμενοι από αντιεβραικό μίσος, άλλοι το έθεσαν από συμπάθεια ή ουδετερότητα . Όταν ο Ναπολέων ρώτησε τους ραβίνους της Γαλλίας, κατά τις συζητήσεις για την ίδρυση του Σανεντρίν στο Παρίσι, αν οι Γάλλοι εβραϊκού θρησκεύματος θεωρούσαν τους εαυτούς τους πλησιέστερα στους Γάλλους μη εβραϊκού θρησκεύματος ή στους Άγγλους εβραϊκού θρησκεύματος – τι μπορούσαν να απαντήσουν οι ραβίνοι, την ώρα που η Γαλλία βρισκόταν σε πόλεμο με την Αγγλία;
Πρέπει να τονίσουμε το γεγονός πως οι περισσότεροι Εβραίοι ζούσαν τότε στην ανατολική Ευρώπη, την οποία αποτελούσαν πολλές εθνότητες που αποζητούσαν τώρα να βρουν την ταυτότητά τους: οι Πολωνοί έψαχναν την ταυτότητά τους έναντι των Γερμανών, από τη μια πλευρά και των Ρώσων από την άλλη.. Οι Ουκρανοί ανακάλυψαν την ιστορία τους έναντι των Ρώσων, από τη μια μεριά, και των Πολωνών από την άλλη. Οι Ούγγροι προσδιόρισαν τους εαυτούς τους ως κάτι ενδιάμεσο, έναντι των Γερμανών και των νότιων Σλάβων, από τη μια, των Ρουμάνων και των Σλοβάκων από την άλλη. Και οι Εβραίοι βρίσκονταν στο περιθώριο. Τι έπρεπε να κάνει ο Εβραίος που ήθελε να δώσει στα παιδιά του ″γενική″ εκπαίδευση και κατοικούσε π.χ. στην Λίτα; Η επίσημη γλώσσα ήταν η ρωσική, όμως ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού μιλούσε πολωνικά, και υπήρχε γερμανική μειονότητα με ανεπτυγμένη πολιτισμική γλώσσα, αυτή του Γκέτε, του Σίλερ και του Καντ… Σε ποιο γυμνάσιο θα τα έστελνε – στο ρωσικό, στο πολωνικό ή στο γερμανικό (ή στο λιθουανικό);
Αυτός ήταν ο λόγος που η αναγέννηση της εβραϊκής γλώσσας χρονολογείται από την εποχή του Διαφωτισμού – τρεφόταν από την ίδια προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού και αναζήτησης ταυτότητας των Εβραίων, που ήρθαν αντιμέτωποι με τις προκλήσεις του φιλελευθερισμού και του εθνισμού. Η προσπάθεια αυτή είχε ιδιαίτερη δυναμική σε εκείνες τις περιοχές της ανατολικής Ευρώπης όπου συνυπήρχαν πολλές εθνότητες – στη Λιθουανία, π.χ., όπου ζούσε ο Αβραάμ Μάπο, ο οποίος έγραψε το ″Αγάπη στη Σιών″ και το ″Ενοχή της Σαμάρειας″. Ή στην Γαλικία, όπου βρίσκονταν αντιμέτωποι Πολωνοί, Γερμανοί και Ουκρανοί.. Η διαδικασία αυτή δεν είχε να κάνει με τη γλώσσα της Βίβλου ή του Ταλμούδ – αλλά εξέφραζε τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία σε μια κοσμική εβραϊκή γλώσσα, την οποία προσπάθησαν να διδάξουν και να χαρακτηρίσουν ως εθνική γλώσσα. Οι πρωτοπόροι αυτής της αναγέννησης εξέδωσαν εφημερίδες και περιοδικά, μετάφρασαν στα εβραϊκά τα καλύτερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, έγραψαν μοντέρνα ποίηση και συνέγραψαν σ’ αυτήν φιλοσοφικά έργα – όπως όλοι οι λαοί.
Αυτό είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε ο σιωνισμός ως νέο εθνικό κίνημα, του εβραϊκού λαού. Από το εβραϊκό ιστορικό παρελθόν πήρε την γλώσσα και τη σχέση με το Έρετς-Ισραέλ (Παλαιστίνη), από τη σύγχρονη πραγματικότητα την ανάγκη για ένα νέο αυτοπροσδιορισμό, που δεν περιοριζόταν στον θρησκευτικό προσδιορισμό στον κόσμο μετά τον διαφωτισμό. Γι’ αυτό, δίπλα στους ραβίνους που ονειρεύονταν την Σιών, σαν τον Γεούντα Χάι Αλκαλάι και τον Τσβι Χιρς Κάλισερ, οι πατέρες του σιωνισμού αιωρούνταν (κατά τον Μπιάλικ) ανάμεσα σε δύο κόσμους. Ο Μοσέ Χες, ο Λίο Πίνσκερ, ο Μπινιαμίν Ζεέβ Χέρτσλ, ο Μοσέ Λίλιμπλουμ ή ο Μαξ Νορντάου, όλοι αυτοί είχαν μια γενική παιδεία που τους άνοιξε τα μάτια στο γεγονός ότι η παραδοσιακή απάντηση δεν τους ικανοποιούσε πια κι ότι η χειραφέτηση απειλούσε την εβραϊκή ταυτότητά τους και τους έφερνε αντιμέτωπους με ένα δίλημμα που δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν, παρά μόνο μέσα από έναν άλλον καινούργιο, σύγχρονο, εθνικό αυτοπροσδιορισμό.
Πράγματι, η δίκη του Ντρέυφους ήταν για τον Χερτσλ τραυματική εμπειρία: όχι επειδή δεν ήξερε τι σημαίνει αντισημιτισμός, ή δεν είχε επίγνωση των διλημμάτων των Εβραίων. Αλλά επειδή του έδειξε ότι η χειραφέτηση αποτελούσε σαθρό στήριγμα: μπροστά του ένας Γάλλος αξιωματικός ″εβραϊκού θρησκεύματος″, που υπηρετούσε πιστά την πατρίδα του, τη Γαλλία, που οι ιδέες του ταυτίζονταν με εκείνες που ήταν αποδεκτές στην εθνική ατμόσφαιρα που επικρατούσε στη χώρα μετά την ήττα του 1871 – φαινομενικά, ένας κανονικός Γάλλος. Όταν ανάμεσα στους ύποπτους για κατασκοπεία στο γενικό επιτελείο βρέθηκε ο Ντρέυφους – ποια ήταν η αντίδραση; ″Σίγουρα″, έλεγαν όλοι, ″Ο ένοχος είναι ο Ντρέυφους. Αυτός δεν είναι Γάλλος. Είναι Εβραίος″. Δύο γενιές ειλικρινούς και απεγνωσμένης προσπάθειας να γίνουν Γάλλοι με όλη τους τη ψυχή – εξανεμίστηκαν στη στιγμή. Στην ουσία, την κρίσιμη στιγμή, οι Εβραίοι δεν είναι Γάλλοι, Γερμανοί, Πολωνοί ή Ρώσοι.

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΕΒΡΑΪΚΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ
Γι’ αυτό, όταν ήλθε, μεταξύ 1882 και 1914, η μεγάλη κρίση στη Ρωσία και οι περισσότεροι Εβραίοι στράφηκαν προς τη Δύση, υπήρξαν ανάμεσά τους μερικές χιλιάδες που είχαν την βάση της εθνικής συνείδησης και στράφηκαν προς την Παλαιστίνη. Αυτοί ήταν η εξαίρεση, ήταν οι επαναστάτες, διότι ο σιωνισμός ήταν η πιο σημαντική επανάσταση στην ιστορία του εβραϊκού λαού, που πρόβαλε το αίτημα να είναι ο Εβραίος ενεργό υποκείμενο στην ιστορία, και όχι πια παθητικό αντικείμενο, που κουβαλάει απλώς ελπίδες και πόθους.
Στο σημείο αυτό είναι σαφής και η θέση του Έρετς-Ισραέλ: εάν ο Εβραίος ζητάει να είναι ο εαυτός του, και όχι η σκιά του εαυτού του – ″υποταγμένος″, κατά την ορολογία των άλλων – τότε πρέπει να αυτοπροσδιοριστεί με βάση τους δεσμούς του με το ιστορικό αμόνι του εβραϊκού του είναι. Δεν μπορεί ο Εβραίος να προσδιορίζεται και να αυτοπροσδιορίζεται ως ελεύθερος – χωρίς το στοιχείο του Ερετς-Ισραέλ. Όποιος ισχυρίζεται ότι ο Εβραίος μπορεί να είναι ελεύθερος παντού – στην Ουγκάντα, στο Μπιρομπιτζάν, στην Αργεντινή ή στην Μοζαμβίκη – αλλά δεν του επιτρέπεται να βρίσκεται και να αυτοπροσδιορίζεται στη χώρα με την οποία συνδέεται η ιστορία του, η γλώσσα του και η γεωγραφία του, δεν του στερεί μόνο ένα κομμάτι γης (ιερής, ιστορικής, αγαπητής ή οτιδήποτε), του στερεί ολοκληρωτικά την ελευθερία του.
Όποιος αρνείται τους δεσμούς του εβραϊκού λαού με το Έρετς-Ισραέλ ως στοιχείο αυτοπροσδιορισμού – αρνείται από τον εβραϊκό λαό (και κάθε Εβραίο που αυτοπροσδιορίζεται ως Εβραίος) την ελευθερία του. Το Έρετς-Ισραέλ είναι κεντρικό στοιχείο στον σιωνισμό, και δεν είναι δυνατός εβραϊκός αυτοπροσδιορισμός που δεν έχει ως επίκεντρο το Έρετς-Ισραέλ.
Σκοπός του σιωνισμού ήταν, κυρίως, η απελευθέρωση και ο αυτοπροσδιορισμός του εβραϊκού λαού. Σκοπός του σιωνισμού δεν ήταν η απελευθέρωση του Έρετς-Ισραέλ– παρόλο που ήταν το αναγκαίο μέσον για την απελευθέρωση του εβραϊκού λαού, γι’ αυτό και σιωνισμός χωρίς Σιών είναι καταδικασμένος σε αποτυχία. Έτσι, όπως ο σιωνισμός αναδύθηκε από τα διλήμματα των Εβραίων, κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες και σε πολύ συγκεκριμένες περιόδους, έτσι και ο σκοπός του ήταν να λύσει τα προβλήματα του αυτοπροσδιορισμού, της ελευθερίας και του ιστορικού δεσμού του εβραϊκού λαού. Ο σιωνισμός δεν έκανε εκστρατεία για να απελευθερώσει κάποια χώρα, αλλά για να απελευθερώσει ένα λαό. Γι’ αυτό, η ταύτιση του με τον ιμπεριαλισμό είναι ανόητη. Και όπως κάθε εθνική απελευθέρωση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνο σε ένα συγκεκριμένο εδαφικό πλαίσιο, έτσι και η απελευθέρωση του Εβραίου δεν μπορούσε παρά να πραγματοποιηθεί στο Έρετς-Ισραέλ.
Πέρα από την ιδιαιτερότητα του– που προέρχεται από την ιδιαιτερότητα των ιστορικών συνθηκών του εβραϊκού λαού – ο σιωνισμός είναι κι αυτός μέρος της παγκόσμιας ιστορίας. Είναι η απάντηση των Εβραίων στην πρόκληση με την οποία ήρθαν αντιμέτωποι την περίοδο του Διαφωτισμού, της χειραφέτησης, του φιλελευθερισμού και του εθνισμού. Ο σιωνισμός είναι επανάσταση και όπως κάθε επιτυχής επανάσταση, συνδυάζει τη συνέχεια και την αλλαγή. Στηρίζεται πάνω στον πλούτο της εβραϊκής ιστορίας, ανοίγεται προς τους ορίζοντες του σύγχρονου κόσμου και αποκομίζει από αυτόν όσα μπορεί. Αυτή είναι η δύναμή του, η ιστορική λογική του και η ηθική του δικαίωση.


[1] Ο Κύριος Ταντέους. Το μεγαλύτερο έργο του Αντάμ Μιτσκιεβιτς, εθνικού ποιητή της Πολωνίας.

Τρίτη, 9 Φεβρουαρίου 2010

Αθήνα - Ιερουσαλήμ, μιά νέα προσέγγιση




Μια νέα μορφή επικοινωνίας ξεκινάει, ένας νέος τρόπος καταγραφής των ειδήσεων που αφορούν το Ισραήλ.

Πιστεύουμε ότι οι σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ είναι σημαντικές, αμοιβαία επωφελείς και μπορούν να βελτιωθούν περισσότερο. Κάθε ουσιαστική σχέση όμως προϋποθέτει την κατανόηση της άλλης πλευράς, πέρα από στερεότυπα και συνθηματολογία.

Φιλοδοξία μας είναι να καλύψουμε το κενό και να αντιμετωπίσουμε την προκατάληψη που υπάρχει σε μεγάλος μέρος των ελληνικών ΜΜΕ και στο διαδίκτυο όσον αφορά σε θέματα σχετικά με το Ισραήλ και την Μέση Ανατολή, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα και την πραγματικότητα του Ισραήλ πέρα από την πολιτική επικαιρότητα. Σε αυτή την κατεύθυνση, αυτή η ιστοσελίδα θα καταπολεμά φαινόμενα που ενισχύουν την προκατάληψη όπως ο ρατσισμός, ο αντισημιτισμός και η ξενοφοβία.

Όλες οι απόψεις είναι ευπρόσδεκτες αρκεί να γίνονται με πολιτισμένο τρόπο. Όμως τα όποια υβριστικά ή ρατσιστικά σχόλια θα διαγράφονται αμέσως. Ελπίζουμε ότι αυτή η ιστοσελίδα θα μετατραπεί σε έναν γόνιμο χώρο διαλόγου για θέματα που αφορούν το Ισραήλ, τη Μέση Ανατολή και τις σχέσεις Ελλάδος - Ισραήλ.